Voeding
Voeding bij blessures: wat je eet tijdens herstel, ook na een operatie
Door Jurre Kok, fysiotherapeut · 15 januari 2025, bijgewerkt 23 augustus 2026 · 7 min lezen · Categorie: Voeding
Door Jurre Kok, fysiotherapeut · 15 januari 2025, bijgewerkt 23 augustus 2026 · 7 min lezen · Categorie: Voeding
Je ligt een week na je knieoperatie op de bank, of je loopt met krukken na een verzwikte enkel. Training is eruit. De eerste reflex is vaak: minder bewegen, dus minder eten. Soms volgt daar een shake of een pot collageen op, in de hoop dat het weefsel sneller dichtgaat. Dat is begrijpelijk. Het klopt meestal niet.
Voeding bij blessures is geen supplementenlijst. En het is geen dieet om het gewicht te houden dat je had toen je nog vijf keer per week trainde. Wat we in de praktijk het eerst zien misgaan: mensen schalen hun bord mee met hun trainingsvolume. De belasting op je weefsel daalt. De vraag naar energie en eiwit voor herstel daalt niet even hard mee.
Tipton (2015) is daar nuchter over. Tekorten aan energie en eiwit moet je vermijden. Claims over allerlei extra stoffen zijn er in overvloed, het bewijs is wisselend tot dun. Het overkoepelende advies is een gewoon, gevarieerd bord. Geen lijst met poeders.
Een blessure of operatie zet twee dingen tegelijk in gang. Je beweegt minder, soms zit een been in het gips of op krukken. Tegelijk moet weefsel herstellen, en dat kost energie. Spierverlies begint snel. Wall et al. (2014) lieten bij jonge mannen zien dat vijf dagen gips al 3,5% van de quadricepsdoorsnede kostte, en na veertien dagen 8,4%. De kracht daalde nog harder: 9% na vijf dagen, bijna 23% na twee weken. Dat is laboratoriumwerk met een gipsbeen, geen bewijs dat jouw revalidatie hetzelfde verloopt. Het punt blijft: de eerste weken zijn geen rustpauze voor je spieren.
Dat verlies komt vooral doordat je spier in rust minder eiwit aanmaakt, en minder goed reageert op voeding. Wall, Morton en van Loon (2015) noemen dat anabole resistentie. Meer bewegen lost dat op. Eten alleen niet. Te weinig eiwit maakt het wel erger.
Wij kijken naar belasting versus belastbaarheid. Voeding hoort bij die belastbaarheid. Als je te weinig binnenkrijgt, daalt je capaciteit terwijl we de belasting in de oefenzaal juist willen opbouwen. Krachttraining mag beginnen voordat je pijnvrij bent. Voeding ondersteunt die capaciteit. Het vervangt de training niet.
Close et al. (2019) zetten voeding bij blessures op spier, bot, pees en band. Voor spier telt vooral energie plus eiwit. Voor bot telt of je structureel genoeg eet voor wat je verbruikt. Te weinig energie verhoogt het risico op een stressfractuur. Dat beeld, en waarom we naar menstruatie en energie vragen, staat in ons artikel over stressfracturen en botbelastingsletsels.
Na een operatie speelt hetzelfde, alleen met een wond erbij en vaak een periode waarin je minder belast. De chirurgische voedingsrichtlijn van ESPEN (Weimann et al., 2021) gaat over grote buik- en kankeringrepen, niet over een knie of schouder. Wat daar wel bruikbaar uit is: vroeg weer gewoon eten is de voorkeur, en te weinig eten na een operatie is een risico, geen deugd. Lange periodes niets eten vooraf is nergens voor nodig als je arts dat niet vraagt. Vroeg bewegen hoort bij datzelfde plaatje: het houdt eiwitaanmaak en spierfunctie op gang.
De opbouw zelf sturen we op criteria, niet op de kalender. Hoe zo'n traject eruitziet, staat op onze pagina over revalidatie na operatie. Wat je eet, is geen protocol per week. Het volgt wat jij die week aankunt: krukken, eerste kracht, terug naar werk.
Houd je eiwitinname op peil. Tijdens immobilisatie noemt Tipton (2015) een hogere inname, in de orde van 2 tot 2,5 gram per kilo lichaamsgewicht per dag. Smith-Ryan et al. (2020) voegen daar iets praktisch aan toe: verdeel dat over de dag, niet in één shake 's avonds. Dat is geen persoonlijk schema van ons. Het punt is: als je minder eet, mag eiwit niet als eerste sneuvelen.
Schroef je energie niet in één keer omlaag. Je verbrandt minder door training, maar herstel, krukken en het extra werk van het andere been kosten nog steeds energie. Giraldo-Vallejo et al. (2023) vatten de studies samen: gebalanceerde energie, voldoende eiwit, en toezicht zodat je niet structureel te weinig binnenkrijgt. Structureel te weinig energie ten opzichte van wat je verbruikt heet lage energiebeschikbaarheid. Bij sporters kan dat uitmonden in REDs. Bot, hormonen, herstel en prestatie gaan dan achteruit (Mountjoy et al., 2023).
Als eten zelf het probleem is, hoort dat bij een diëtist. Wij zijn fysiotherapeuten. We kunnen zien dat je inname niet klopt. We schrijven geen weekmenu.
Collageen, gelatine, omega-3, creatine: ze komen in reviews terug als mogelijk interessant, niet als bewezen herstelmiddel (Tipton, 2015; Giraldo-Vallejo et al., 2023). Shaw et al. (2017) zagen bij acht gezonde mannen dat 15 gram gelatine met vitamine C een marker van collageenaanmaak omhoog bracht. Dat is geen bewijs dat je pees of band sneller herstelt. Creatine voorkwam in een gipsstudie van Hespel et al. (2001) het spierverlies tijdens twee weken immobilisatie niet. Beide groepen verloren ongeveer 10% quadricepsdoorsnede. Tijdens de krachttraining erna kwam de spier wel sneller terug. Voorlopig, klein, geen reden om je revalidatie aan een potje te hangen.
Een ontsteking na een blessure of operatie is geen fout die je met visolie moet wegdrukken. Tipton (2015) wijst erop dat die eerste ontstekingsfase bij wondherstel hoort. Die drastisch onderdrukken is geen doel.
Bij de intake vragen we naar eten, gewichtsverandering, energie, slaap en, waar het past, menstruatie. Niet om een dieet te maken. Om te weten of je belastbaarheid überhaupt ruimte heeft om omhoog te gaan. Als inname het probleem is, verwijzen we naar een diëtist.
Daarna trainen we. Eerst wat je aankunt, dan zwaarder, op wat de volgende dag nog werkt. Voeding verandert mee als je volume weer omhoog gaat. Niet omdat week zes op de kalender staat. Voor peesklachten geldt hetzelfde: slaap, stress en voeding bepalen mee hoe goed het weefsel de opbouw verdraagt. Dat staat naast de oefeningen in ons artikel over peesontsteking en tendinopathie.
We kijken opnieuw als je in een paar weken duidelijk afvalt zonder dat dat de bedoeling was, als je training stilstaat terwijl het schema klopt, of als je structureel uitgeput bent. Dat zijn criteria, geen datum. Nachtelijke pijn, een wond die niet rustig wordt, koorts of een kuit die dik en spannend wordt, horen dezelfde dag beoordeeld. Dat is iets anders dan voeding.
Herken je het: revalideren en tegelijk te weinig eten, of niet weten waar je moet beginnen? Dan kijken we ernaar op een van onze locaties. Het plan is de training. Het bord hoort erbij.
Een bone stress injury ontstaat als bot herhaalde belasting niet meer aankan. Energiebeschikbaarheid hoort bij dat plaatje, naast training en ondergrond.
Wat er gebeurt na een kruisbandscheur, hoe het traject eruitziet en waarom kracht en criteria zwaarder wegen dan de kalender.
Wat is een peesontsteking, hoe ontstaat het en wat zegt de wetenschap echt over herstel? Over tendinopathie en waarom rust vaak averechts werkt.
Plan een intake op de locatie die jou het beste uitkomt. Heb je vragen over onze werkwijze? Neem contact op!